Gammaygla - flækingsfiðrildi á Íslandi

Fiðrildavöktun 2015 á Suðausturlandi

Sumarið 2015 voru settar upp þrjár fiðrildagildrur á vegum Náttúrustofu Suðausturlands í samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands. Tvær gildrur í Einarslundi við Hornafjörð á tveimur ólíkum stöðum í lundinum og ein í garðinum við Mörtungu í Skaftárhreppi. Þann 16. apríl var kveikt á gildrunum og loguðu þær langt út í nóvember.

Fyrstu fiðrildin viddust á Höfn strax í fyrstu vikunni, en flest fiðrildi voru í þeim við vitjun í lok ágúst, 254 stykki í annarri gildrunni og 235 stykki í hinni. Umsjón með gildrunum er í höndum Björn Gísla Arnarsonar og starfsmanna Náttúrustofu Suðausturlands. (Sjá myndir 6 og 7).

Fyrstu fiðrildin í Mörtungu komu í gilduna í byrjun júní og flestu fiðrildin voru í henni við vitjun í lok ágúst, 1311 stykki. Umsjón með gildrunni er í höndum Rannveigar Ólafsdóttur. (Sjá mynd 8).

Mynd 1 sýnir fjölda veiddra fiðrilda í hverri viku sumarið 2015. Flest þeirra komu í gildrurnar í lok ágúst, en mjög fá veiddust eftir lok september.

Veidd-firdrildi-í-viku-hverri-2015

Mynd 1. Heildarfjöldi veiddra fiðrilda í gildrur á Höfn og í Mörtungu í viku hverri sumarið 2015.

Á mynd 2 má sjá þær ellefu tegundir sem algengastar voru í gildrunum sumarið 2015 og hlutfall þeirra af heildinni á hverjum stað. Í allt komu 36 tegundir í gildrurnar og heildarfjöldinn sem gildrurnar fönguðu yfir sumarið var 7367 fiðrildi og komu 59% þeirra í gildruna í Mörtungu.

Algengustu-fidrildi-2015-hlutfall af heild

Mynd 2. Hlutfall algengustu fiðrilda af heildinni á hverum stað á Suðausturland sumarið 2015. Algengasta tegundin á Höfn í gildru 1 og í Mörtungu er jarðygla, en tígulvefari í gildru 2 á Höfn. Fjöldi grasvefara í Mörtungu sker sig úr samaborið við gildrurnar á Höfn.

Þegar gögnin frá þessum þremur gildrum eru skoðuð er áhugavert að sjá að gildra nr. 2 á Höfn, í Einarslundi gefur meiri fjölbreytni en sú nr. 1. Einnig er fjölbreyttni tegunda í Mörtungu óvenjuleg, en tvær tæmingar á gildrunni sýndu 20 tegundir sem er frekar óvenjulegt miðað við aðra staði á landinu.

Sunnudaginn 30. ágúst 2015 sást og náðist fiðrildi af tegundinni kóngasvarmi í Skaftafelli. Finnandi var Valdís Kjartansdóttir og kom hún með hann til Náttúrustofu Suðausturlands á Höfn (sjá mynd 3). Samkvæmt upplýsingum frá Erling Ólafssyni á Náttúrufræðistofnun Íslands var þetta sjöundi kóngasvarminn sem finnst hér á landi sumarið 2015, en sá fyrsti fannst vestur í Dölum 25. ágúst.

Kóngasvarminn sem fannst í Skaftafelli 2015. Bolurinn er um 50 mm að lengd, en vænghafið mun meira. Ljósmynd Kristín Hermannsdóttir

Mynd 3. Kóngasvarminn sem fannst í Skaftafelli 2015. Bolurinn er um 50 mm að lengd, en vænghafið mun meira. Ljósmynd Kristín Hermannsdóttir

 

Ef einstaka flækingstegundir eru skoðaðar má sjá að gammaygla (eins og sú sem settist á andlit Ronaldo í París 2016) kom í allar gildrurnar á SA-landi sumarið 2015.  Er gammayglan algengasta flækingstegundin hér á landi (mynd 9.). Fjórar yglur komu í gildruna í Mörtungu og var sú fyrsta þar í tæmingu á gildrunni 27. júlí. Á Höfn komu 5 í aðra gildruna og 10 í hina. Fyrstu gammayglurnar þar voru í tæmingu 27. ágúst og síðasta yglan var í gildru á Höfn 5. nóvember.

 

Jarðygla

Mynd 4. Jarðygla, algengasta fiðrildið árið 2015 á Höfn í gildru 1 og í Mörtungu.

Grasvefari

Mynd 5. Grasvefari – algengasta tegundin sem kom í gildru nr. 1 á Höfn sumarið 2014 en var mun algengari í Mörtungu en á Höfn sumarið 2015.

Mynd 6. Gildra nr.1 í Einarslundi.

Mynd 6. Gildra nr.1 í Einarslundi.

Mynd 7. Fiðrildagildra nr. 2 í Einarslundi

Mynd 7. Fiðrildagildra nr. 2 í Einarslundi

Mynd 8. Fiðrildagildra í Mörtungu.

Mynd 8. Fiðrildagildra í Mörtungu.

Mynd 9. Gammaygla – algengasta flækingsfiðrildið á Íslandi.

Mynd 9. Gammaygla – algengasta flækingsfiðrildið á Íslandi.

Mynd 10. Björn Gísli Arnarson og Erling Ólafsson flokka og greina fiðrildi sem komu í gildrur á Suðausturlandi sumarið 2015.

Mynd 10. Björn Gísli Arnarson og Erling Ólafsson flokka og greina fiðrildi sem komu í gildrur á Suðausturlandi sumarið 2015.

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Skógarmítlar finnast á Höfn í Hornafirði

Nokkrir skógarmítlar hafa nú fundist á Höfn í Hornafirði. (Mynd 1 og 2). Skógarmítill er blóðsuga sem sest á ketti, hunda og menn, en talið er að þeir berist til landsins með fuglum.

Þetta er ekki fyrsta skipti sem skógarmítill finnst á Íslandi en hann er þó fágætur ennþá. Mynd 3 sýnir skógarmítil sem fannst á Ísafirði síðasta haust og mynd 5 sýnir hvar skógarmítlar hafa fundist á landinu. Mælt er með því að eigendur katta og hunda leiti á dýrum sínum eftir mítlum. Ef mítill finnst skal viðkomandi koma með hann til Náttúrustofu Suðausturlands í Nýheimum eða til Björns Gísla Arnarsonar (sími 8467111). Ef mítill hefur sogið sig fastan er rétt að fara að öllu með gát þegar hann er fjarlægður. Það er best gert með því að klemma pinsettuodda um munnhluta mítilsins og lyfta honum beint upp frá húðinni (mynd 4). Forðast skal að snúa honum í sárinu.

Skógarmítill heldur sig í gróðri, einkum á skógarbotni en dýrin í skóginum, spendýr og fuglar sjá mítlinum fyrir blóði. Þegar hann vantar blóð krækir hann sig á fórnarlambið sem á leið um skóginn. Á vef heilbrigðisráðuneytisins segir að þar sem skógarmítill er landlægur er fólk vant því að leita að honum á líkama sínum eftir dvöl í skógi eða graslendi. Ef hann er tekinn af húðinni innan við sólarhring eftir að hann nær að festa sig er hann talinn hættulaus þar sem bakterían sem veldur Lyme-sjúkdómi í mönnum kemst ekki í blóðrás hýsilsins nema mítillinn sjúgi blóð mjög lengi.

Skógarmítill hefur borist til Íslands með farfuglum en einnig eru dæmi um að hann hafi borist með fólki frá útlöndum og jafnvel hundum ef eftirlit hefur ekki verið nægjanlegt. Á Íslandi hefur hann einkum fundist á mönnum og hundum, t.d. eftir útivist í skógum en einnig fuglum, sauðfé og hreindýrum.
Ungviðið sem er um 1 mm á lengd heldur sig í gróðri, en þegar það vantar blóð krækir sig við blóðgjafa á leið um. Lífshættir skógarmítils á Íslandi eru að mestu ókannaðir. Skógarmítill er varasamur því hann getur borið alvarlega sýkla í fórnarlömb sín, t.d. bakteríuna Borrelia burgdorferi, sem getur valdið alvarlegum skaða á taugakerfi.

Upplýsingarnar eru fengnar af heimasíðu Náttúrufræðistofnunar Íslands. http://www.ni.is/animalia/arthropoda/chelicherata/arachnida/acari/ixodida/ixodidae/ixodes/ixodes_ricinus og af heimasíðu landlæknis http://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/smitsjukdomar/sjukdomur/item12471/Skogarmitill-(Borreliosa—Lyme-sjukdomur).

 

Skógarmítill neðan við auga á þúfutittlingi í Einarslundi. Ljósmynd Björn Gísli Arnarson.

Mynd 1.  Skógarmítill neðan við auga á þúfutittlingi í Einarslundi 8. maí 2016. Ljósmynd Björn Gísli Arnarson.

Skógarmítill við munnvikið á skógarþresti í Einarslundi. Ljósmynd Björn Gísli Arnarson.

Mynd 2. Skógarmítill við munnvikið á skógarþresti í Einarslundi 8. maí 2016. Ljósmynd Björn Gísli Arnarson.

 

Skógarmítill-Ísafirði-2015

Mynd 3. Skógarmítill sem fannst á Ísafirði haustið 2015, um 6 mm langur.

Skógarmítill-tekinn-af

Mynd 4. Leiðbeiningarmynd sem sýnir hvernig taka á skógarmítil af húð með pinsettu.

 

Kort-af-skógarmítlum-2016

Mynd 5. Fundarstaðir skógarmítils. Kort tekið af vef Náttúrufræðistofnunar Íslands 2016.

 

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Grunnrannsóknir lífríkis við Míganda í Skarðsfirði

Út er komin skýrsla á vegum Náttúrustofu Suðausturlands um grunnrannsóknir lífríkis við Míganda í Skarðsfirði sumarið 2015. Verkefnið var styrkt af Atvinnu- og rannsóknarsjóði Sveitarfélagsins Hornafjarðar en samstarfsaðilar voru Fuglaathugunarstöð Suðausturlands, Jón S. Ólafsson á Veiðimálasofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Framhaldsskólinn í Austur- Skaftafellssýslu og Náttúrufræðistofunun Kópavogs.

Mígandi er dragá sem rennur í Skarðsfjörð. Fyrir um 40 árum var farvegi árinnar beint í Bergá vegna flóða yfir vatnsból Hornfirðinga. Vatnsbólið var fært norðar um 10 árum síðar, en vatni Míganda var aldrei beint aftur sinn gamla farveg. Nú eru uppi hugmyndir að endurheimta ána.

Sumarið 2015 voru gerðar grunnrannsóknir á lífríki Míganda með áherslur á vatnalífið í ánni, gróðurþekju við farveginn, ífánu leirunnar sem áin rennur í, grunnmælingar í vatninu, svo sem sýrustig, leiðni og seltu, ásamt fuglatalningum í Skarðsfirði.

Helstu niðurstöður sýna að botndýralíf einkenndist á rykmýi og tegundum sem flestar eru aðlagaðar lygnum búsvæðum. Blaðgræna botnþörunga var lítil. Gróðurþekja var metin og tegundafjölbreytileiki plantna skráður. Ífánan í árósnum var einsleit eins og við mátti búast vegna erfiðra ísalta aðstæðna. Leiðni í ánni var í hærra lagi miðað við dragár. Fuglalífið er gífurlega mikið og fjölbreytt og dreifðist misjafnlega um fjörðinn.

Skýrsluna í heild sinni má sjá á vef Náttúrustofu Suðausturlands nattsa.is undir útgefið efni eða hér.

IMG_2373

Mígandi – nærri Sauðanesi

 

Sérfræðingur óskast á Náttúrustofu Suðausturlands

Sérfræðingur óskast til starfa á Náttúrustofu Suðausturlands, Kirkjubæjarklaustri.

Starfið er laust frá 1. ágúst 2016 eða eftir nánara samkomulagi. Skilyrði fyrir ráðningu er búseta á Kirkjubæjarklaustri eða í Skaftárhreppi.

Helstu verkefni

Þátttaka við gerð hættumats vegna jökulhlaupa á Skaftársvæði, í samstarfi við Veðurstofu Íslands.

Samantekt skýrslu á fyrirliggjandi gögnum um jökulvötn í Skaftárhreppi og áhrif þeirra.

Önnur sérhæfð verkefni, eftir atvikum, sem heyra undir starfsemi stofunnar.

Menntun og hæfniskröfur
  • Háskólapróf í náttúruvísindum er skilyrði.
  • Reynsla af náttúrurannsóknum.
  • Metnaður og sjálfstæði í starfi.
  • Samstarfshæfni.
  • Öguð vinnubrögð.
  • Gott vald á íslensku og a. m. k. einu öðru tungumáli.

Leitað er að náttúrufræðingi með frumkvæði, yfirsýn og skipulagsfærni ásamt faglegri framkomu.

Frekari upplýsingar um starfið

Laun samkvæmt gildandi kjarasamningi fjármálaráðherra og viðkomandi stéttarfélags.

Umsókn fylgi náms- og starfsferilskrá. Mat á hæfni umsækjenda byggist m.a. á innsendum gögnum og viðtölum.

Umsóknarfrestur er til og með 20. júní 2016.

 Nánari upplýsingar veitir

Kristín Hermannsdóttir, forstöðumaður Náttúrustofu Suðausturlands, í síma 470-8060. kristin@nattsa.is. Sótt er um starfið rafrænt á sama netfang. Öllum umsóknum verður svarað.

Náttúrustofa Suðausturlands er rannsóknarstofnun á sviði náttúrufræða sem staðsett er á Hornafirði, en verður með starfsstöð á Kirkjubæjarklaustri frá og með ágúst 2016.

Verkefni náttúrustofunnar eru öflun upplýsinga um náttúru Suðausturlands og gera þær aðgengilegar þeim sem á þurfa að halda. Náttúrustofa Suðausturlands tekur að sér margvísleg verkefni á þessu sviði fyrir; ríki, sveitarfélög, stofnanir eða einkaaðila.

Auglýsing um starf 2016

Ársskýrsla Náttúrustofu Suðausturlands 2015

Ársskýrsla Náttúrustofu Suðausturlands fyrir árið 2015 er komin á netið.  Hægt er að nálgast skýrsluna hér.

Sýni úr steinasafni Þorleifs Einarssonar í Nýheimum

Inni í Nýheimum hafa verið settir upp nokkrir steinar og steingervingar úr steinasafni Þorleifs Einarssonar. Hann gaf Rannsóknarsetri Háskóla Íslands á Hornafirði safnið sitt og er það nú hýst hjá Framhaldsskólanum í Austur-Skaftafellssýslu (FAS). Nú hafa verið valin nokkur eintök til sýningar í sýningarborð framan við bókasafnið í Nýheimum og einnig í glerskápum á eftir hæð Nýheima, rétt ofan við stigann. Fólk er hvatt til að koma og skoða þessa steina og steingervinga sér til fræðslu og ánægju.

Þorleifur Einarsson var íslenskur jarðfræðingur. Hann fæddist í Reykjavík 29. ágúst 1931 en lést í Bergisch Gladbach í Þýskalandi 22. mars 1999. Þorleifur stundaði margþættar rannsóknir í jarðfræði og liggur eftir hann fjöldi greina og bóka um jarðfræðileg efni og umhverfisvernd á ýmsum tungumálum auk íslensku. Síðasta bókin sem hann lauk við var Myndun og mótun lands : jarðfræði sem kom út 1991. Einnig flutti hann fjölda fyrirlestra um jarðfræðileg efni á ráðstefnum og fundum hérlendis, á alþjóðaráðstefnum og við fjölmarga háskóla erlendis.

Í skápunum á efri hæðinni er jafnframt að finna ýmsa hluti sem tengjast skólastarfi í FAS. Flestir tengjast þeir erlendu samstarfi í skólaunum en einnig eru nokkrir verðlaunagripir.

 

Hluti af steinasafni Þorleifs Einarssonar á efri hæð Nýheima

Hluti af steinasafni Þorleifs Einarssonar á efri hæð Nýheima

Merkúríus fyrir sól 9. maí 2016

Þann 9. maí næstkomandi mun heldur óalgengur atburður eiga sig stað, þegar reikistjarnan Merkúríus, gengur fyrir sól séð frá jörðu. Slíkur atburður er nefndur þverganga. Samkvæmt almanaki Háskóla Íslands gerðist slíkt fjórtán sinnum á síðustu öld og svo mun einnig verða á 21. öldinni.

Vegna þess hve Merkúríus er lítill í samanburði við sólina er þó ekki auðvelt að greina hana. Sjónauka þarf til en einnig er sólin svo björt að afar hættulegt er að horfa í hana. Sérstakar ljóssíur þarf til þess og sem hleypa einungis broti af sólarljósinu í gegnum sig. Engum er ráðlagt að skoða þetta nema með slíkum búnaði.

Náttúrustofa Suðausturlands ætlar að bjóða áhugasömum að kíkja í gegnum sjónauka með þar til gerðri ljóssíu, ef veður leyfir og sólin verður sjáanleg. Þvergangan hefst um kl 11:13 og lýkur 18:41. Á milli er hægt að sjá Merkúríus bera fyrir sólskífuna en stærð hans er einungis á við sólbletti sem stundum má sjá í yfirborði sólar.

Ef viðrar verður hægt að heimsækja okkur í Nýheima á milli 11:30-12:00, 14:00-14:30 og 16:00-16:30.

20160128_081724

Sjónauki Náttúrustofunnar.

Ætluð þverganga Merkúríusar, 9. maí 2016.

Ætluð þverganga Merkúríusar, 9. maí 2016. Mynd fengin á Wikipedia.

 

Ársfundur Náttúrustofu Suðausturlands 2016

Ársfundur Náttúrustofu Suðausturlands ses. verður haldinn fimmtudaginn 28. apríl 2016  kl. 15 í Nýheimum á Höfn í Hornafirði.

Á undan venjubundnum fundarstörfum verða haldin tvö erindi á vegum Náttúrustofu Suðausturlands.

  • Áningarstaðir og örugg vegútskot á Suðausturlandi: Snævarr Guðmundsson
  • Grunnrannsóknir á lífríki Míganda í Skarðsfirði: Herdís Ólína Hjörvarsdóttir

Kaffi á könnunni og allir velkomnir

Stjórnin

logo-mjög-litid-i-lit

Áningarstaðir og örugg vegútskot á Suðausturlandi með áherslu á náttúrufar og myndrænt svipmót.

Út er komin skýrsla á vegum Náttúrustofu Suðausturlands um áningarstaði og örugg vegútskot á Suðausturlandi með áherslu á náttúrufar og myndrænt svipmót. Verkefnið var styrkt af Vegagerðinni, en samstarfsaðilar voru verkfræðistofan Mannvit, lögreglan á Hornafirði, Vatnajökulsþjóðgarður, Háskólasetrið á Hornafirði og Einar Björn Einarsson.

Vegagerðin hefur um árabil útbúið áningarstaði við hringveginn sem eru ætlaðir vegfarendum til hvíldar, vegupplýsinga og fræðslu. Þeim er oft valin staðsetning þar sem útsýni, umhverfi eða menning teljast athyglisverð. Ástæða er þó til að fjölga áningarstöðum, því ferðamenn stöðva gjarnan bíla á vegi eða vegöxl til þess að taka myndir eða njóta umhverfisins. Með fjölgun vegútskota á vel völdum stöðum má reyna að draga úr hættu sem skapast vegna hátternisins. Á Suðausturlandi liggur ein fegursta vegleið á Íslandi vegna fjölbreytileika lands og stórbrotins útsýnis til fjalla og jökla. Með áherslutengdum áningarstöðum getur þessi hluti hringvegarins tekið að sér hlutverk útsýnis- eða ferðamannavegar án þess að koma niður á umferðaröryggi eða kosta þurfi miklum fjármunum til. Þar vinni saman akstursöryggi á hringveginum en jafnframt að auka við ánægju ferðalanga af vegleiðinni sjálfri.  Niðurstöðurnar úr verkefninu  eru ábendingar á tíu áhugaverða áningarstaði við hringveginn á Suðausturlandi. Jafnframt er sú hugmynd reifuð og útskýrð að gera þennan vegkafla að ferðamannavegi að erlendri fyrirmynd, með því að þematengja alla áningarstaði á honum. Áherslurnar skyldu taka mið af því sem höfðar til ferðamanna, t. d. áhugavert myndefni við hringveginn, athyglisverðar jarðmenjar, lífríki og menning.

 

Skýrsluna í heild sinni má sjá á vef Náttúrustofu Suðausturlands nattsa.is undir útgefið efni eða hér.

Athygli vakin á stjörnumælingunum frá Hornafirði

Vefsíða Almanaks Háskóla Íslands vakti nýlega athygli á stjörnuathugunum sem nú er sinnt frá Hornafirði. Í almanakinu, hefur verið birt tímatafla fyrir myrkva stjörnunnar Algol, í stjörnumerkinu Perseusi, fyrir hvert ár. Algol-myrkvar eru sjáanlegir með berum augum. Nýverið var myrkvi stjörnunnar tímasettur frá Hornafirði og munu myrkvar fyrir árið 2017, sem verða skráðir í almanakið verða miðaðir við hann. Á almanaksvefnum er grein um Algol (sjá  hér) og greinargerð um þann myrkva (hér), sem einnig er aðgengileg frá megingreininni.

Á svipuðum tíma birtust einnig fréttir um aðrar stjörnuathuganir sem hafa verið gerðar í Hornafirði, t. d. hreyfingu nálægrar fastastjörnu (hér) og fyrstu mælingar  á fjarreikistjörnum sem hafa verið gerðar frá Íslandi (hér).

Kort af stjörnumerkinu Perseusi og hvar stjörnuna Algol er að finna.

Kort af stjörnumerkinu Perseusi og hvar stjörnuna Algol er að finna.