Skuggamyndir í nóvember

Mælingaferð að Heinabergsjökli

Föstudaginn 4. nóvember fóru tveir starfsmenn Náttúrustofu Suðausturlands með nemendum og kennurum frá Framhaldsskólanum í Austur-Skaftafellssýslu og Helgu Árnadóttur frá Vatnajökulsþjóðgarði í mælingaferð að Heinabergsjökli. Fyrirfram höfðu allir nemendurnir ákveðið hlutverk við mælinguna á stöðu sporðsins á Heinabergsjökli. Stórt lón er fyrir framan jökulröndina og því þarf að notast við fjarlægðarmælingar og þríhyrningamælingar. Verkfæri sem voru með í ferð voru því mælistöng, málbönd, byggingakíkir og fjarlægðarmælir. Einnig var dróninn, sem náttúrustofan og FAS eiga saman, hafður með. Hann var sendur á loft eins oft og hægt var, en lengst af var of hvasst fyrir hann. Með drónanum náðust flottar loftmyndir sem gáfu nýtt sjónarhorn á jökulinn. Nokkrar myndir úr ferðinni fylgja þessari frétt. Einnig klipptu nemendur í FAS saman stutt myndband af ferðinni úr gögnum frá drónanum og má sjá það hér. Höfundar myndbandsins eru Elín Ása Heiðarsdóttir, Helgi Sæmundsson og Ísabella Ævarsdóttir. Niðurstöður úr mælingunum má lesa á vef FAS.

 

Hluti af hópnum sem fór að mæla Heinabergsjökul 4. nóvember 2016. Mynd tekin með dróna.

Hluti af hópnum sem fór að mæla Heinabergsjökul 4. nóvember 2016. Mynd tekin með dróna.

Horft yfir Heinabergsjökul með dróna úr 15 m hæð yfir jörðu.

Horft yfir Heinabergsjökul með dróna úr 15 m hæð yfir jörðu.

 

Dróninn á flugi rétt yfir Eyjólfi Guðmundssyni og nemendum úr FAS við Heinabergslón, 4. nóvember 2016. Mynd: Kristín Hermannsdóttir.

Dróninn á flugi rétt yfir Eyjólfi Guðmundssyni og nemendum úr FAS við Heinabergslón, 4. nóvember 2016. Mynd: Kristín Hermannsdóttir.

Hoffellsjökull

Náttúrustofa Suðausturlands og Framhaldsskólinn í Austur- Skaftafellssýslu fjárfesta saman í dróna

Nýlega bættist í tækjabúnað Náttúrustofu Suðausturlands og Framhaldsskólans í Austur Skaftafellssýslu. Að þessu sinni var fjárfest í DJI Phantom 4 dróna. Nokkrir aðilar styrktu kaupin, Landsbankinn, Nettó, Skinney-Þinganes, flutningadeild KASK og Uppbyggingasjóður Suðurlands.

Dróninn kemur til með að nýtast Náttúrustofu og FAS vel við margvísleg verkefni. Nefna má eftirlit og mælingar á jöklum, ekki síst þar sem erfitt og hættulegt er að fara um. Þar verður nú hægt að fljúga yfir og afla gagna úr lofti, þar sem hægt verður að mynda jökulsporða ofan frá eða framan við t.d. þar sem lón liggja við jökulinn. Einnig verður hægt að nýta hann við kortlagningu á jökulgörðum og öðrum jarðmenjum. Dróninn mun þar að auki nýtast vel við gerð yfirlitsmynda og fræðsluefnis í tengslum við ýmis verkefni sem Náttúrustofan vinnur að.

2. nóv. 2016

Mynd tekin beint niður í um 20 m hæð yfir Nýheimum og þar má grilla í stjórnendur drónans fyrir miðri mynd á grasinu.

2. nóv. 2016

Mynd tekin með drónanum 2. nóvember 2016 fyrir utan Nýheima á Höfn með útsýni til jökla. Hjördís Skírnisdóttir, Kristín Hermannsdóttir, Guðmundur Ingi Sigbjörnsson, Eyjólfur Guðmundsson og Snævarr Guðmundsson prófa tækið.

dji_0009

Þessi mynd var tekin fyrstu braut á Silfurnesgolfvelli 18.október 2016 þegar dróninn var prófaður í fyrsta sinn.

dji_0043

Snævarr Guðmundsson og Kristín Hermannsdóttir við Hoffellssjökul.

dji_0036

Dróninn hefur verið prófaður síðustu daga, m.a. við við Hoffelssjökul þar sem þessi mynd var tekin úr 216 m hæð yfir sjávarmáli 28. október 2016.

Save

Septemberúrkoma á Höfn 2016

Úrkoma á Höfn síðastliðin september mældist í heildina 245,2 mm. Það er um 230% af 30 ára meðal mánaðarúrkomu áranna 1961-1990. Ef skoðuð er mánaðarúrkoma septembermánaða síðustu 50 ára á Höfn, í Akurnesi og í Hjarðarnesi, lendir þessi nýliðni september í fjórða sæti, hvað varðar úrkomumet.

Mesta úrkoma á þessum stöðvum í september mældist árið 2008 á Höfn, 294,4 mm. Árið 1999 mældust 288,3 mm í Akurnesi og 260,2 mm á Höfn árið 2011.

Í nýliðnum september voru einungis 7 sólarhringar úrkomulausir og mesta sólarhringsúrkoma mældist þann 22. september, 40,2 mm. Á súluritinu hér fyrir neðan má sjá úrkomuna sem mældist hvern sólarhring fyrir sig.

 

Sólarhingsúrkoma á Höfn í september 2016

Sólarhingsúrkoma á Höfn í september 2016

Veðurstofa Íslands tekur saman yfirlit yfir ýmsa veðurþætti í hverjum mánuði á nokkrum stöðvum á landinu. Þar og í viðbótarskjölum sem vísað er í neðst á síðunni má sjá að meðalhitinn á Höfn var 9,4 °C í september. Það er 1,7°C hlýrra en meðaltalið 1961-1990 og 0,7°C hlýrra en meðaltalið 2006-2015. Einnig kemur fram að meðalvindhraðinn var 5,2 m/s í september, en óvenju hægviðrasamt var á öllu landinu.

Nánari upplýsingar um veðurfar víða  á landinu má lesa á vefnum  vedur.is.

Save

Nýr starfsmaður hjá Náttúrustofu Suðausturlands á Kikjubæjarklaustri

Í dag tók til starfa nýr starfmaður hjá Náttúrustofu Suðausturlands. Hún heitir Rannveig Ólafsdóttir og verður með starfsaðstöðu í Kirkjubæjarstofu á Kirkjubæjarklaustri. Rannveig er frá Mörtungu í Skaftárhreppi og er með B.Sc próf í líffræði frá Háskóla Íslands og M.Sc. próf í náttúru- og umhverfisfræði frá Landbúnaðarháskóla Íslands.

Rannveig mun meðal annars vinna að gerð hættumats vegna jökulhlaupa á Skaftársvæðinu sem er á ábyrgð Veðurstofu Íslands 2016-2017, en gerður var sérstakur samningur milli Umhverfisráðuneytis og Náttúrustofu Suðausturlands um það verkefni.

Rannveig-2016

Rannveig Ólafsdóttir

 

 

 

 

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Gammaygla - flækingsfiðrildi á Íslandi

Fiðrildavöktun 2015 á Suðausturlandi

Sumarið 2015 voru settar upp þrjár fiðrildagildrur á vegum Náttúrustofu Suðausturlands í samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands. Tvær gildrur í Einarslundi við Hornafjörð á tveimur ólíkum stöðum í lundinum og ein í garðinum við Mörtungu í Skaftárhreppi. Þann 16. apríl var kveikt á gildrunum og loguðu þær langt út í nóvember.

Fyrstu fiðrildin viddust á Höfn strax í fyrstu vikunni, en flest fiðrildi voru í þeim við vitjun í lok ágúst, 254 stykki í annarri gildrunni og 235 stykki í hinni. Umsjón með gildrunum er í höndum Björn Gísla Arnarsonar og starfsmanna Náttúrustofu Suðausturlands. (Sjá myndir 6 og 7).

Fyrstu fiðrildin í Mörtungu komu í gilduna í byrjun júní og flestu fiðrildin voru í henni við vitjun í lok ágúst, 1311 stykki. Umsjón með gildrunni er í höndum Rannveigar Ólafsdóttur. (Sjá mynd 8).

Mynd 1 sýnir fjölda veiddra fiðrilda í hverri viku sumarið 2015. Flest þeirra komu í gildrurnar í lok ágúst, en mjög fá veiddust eftir lok september.

Veidd-firdrildi-í-viku-hverri-2015

Mynd 1. Heildarfjöldi veiddra fiðrilda í gildrur á Höfn og í Mörtungu í viku hverri sumarið 2015.

Á mynd 2 má sjá þær ellefu tegundir sem algengastar voru í gildrunum sumarið 2015 og hlutfall þeirra af heildinni á hverjum stað. Í allt komu 36 tegundir í gildrurnar og heildarfjöldinn sem gildrurnar fönguðu yfir sumarið var 7367 fiðrildi og komu 59% þeirra í gildruna í Mörtungu.

Algengustu-fidrildi-2015-hlutfall af heild

Mynd 2. Hlutfall algengustu fiðrilda af heildinni á hverum stað á Suðausturland sumarið 2015. Algengasta tegundin á Höfn í gildru 1 og í Mörtungu er jarðygla, en tígulvefari í gildru 2 á Höfn. Fjöldi grasvefara í Mörtungu sker sig úr samaborið við gildrurnar á Höfn.

Þegar gögnin frá þessum þremur gildrum eru skoðuð er áhugavert að sjá að gildra nr. 2 á Höfn, í Einarslundi gefur meiri fjölbreytni en sú nr. 1. Einnig er fjölbreyttni tegunda í Mörtungu óvenjuleg, en tvær tæmingar á gildrunni sýndu 20 tegundir sem er frekar óvenjulegt miðað við aðra staði á landinu.

Sunnudaginn 30. ágúst 2015 sást og náðist fiðrildi af tegundinni kóngasvarmi í Skaftafelli. Finnandi var Valdís Kjartansdóttir og kom hún með hann til Náttúrustofu Suðausturlands á Höfn (sjá mynd 3). Samkvæmt upplýsingum frá Erling Ólafssyni á Náttúrufræðistofnun Íslands var þetta sjöundi kóngasvarminn sem finnst hér á landi sumarið 2015, en sá fyrsti fannst vestur í Dölum 25. ágúst.

Kóngasvarminn sem fannst í Skaftafelli 2015. Bolurinn er um 50 mm að lengd, en vænghafið mun meira. Ljósmynd Kristín Hermannsdóttir

Mynd 3. Kóngasvarminn sem fannst í Skaftafelli 2015. Bolurinn er um 50 mm að lengd, en vænghafið mun meira. Ljósmynd Kristín Hermannsdóttir

 

Ef einstaka flækingstegundir eru skoðaðar má sjá að gammaygla (eins og sú sem settist á andlit Ronaldo í París 2016) kom í allar gildrurnar á SA-landi sumarið 2015.  Er gammayglan algengasta flækingstegundin hér á landi (mynd 9.). Fjórar yglur komu í gildruna í Mörtungu og var sú fyrsta þar í tæmingu á gildrunni 27. júlí. Á Höfn komu 5 í aðra gildruna og 10 í hina. Fyrstu gammayglurnar þar voru í tæmingu 27. ágúst og síðasta yglan var í gildru á Höfn 5. nóvember.

 

Jarðygla

Mynd 4. Jarðygla, algengasta fiðrildið árið 2015 á Höfn í gildru 1 og í Mörtungu.

Grasvefari

Mynd 5. Grasvefari – algengasta tegundin sem kom í gildru nr. 1 á Höfn sumarið 2014 en var mun algengari í Mörtungu en á Höfn sumarið 2015.

Mynd 6. Gildra nr.1 í Einarslundi.

Mynd 6. Gildra nr.1 í Einarslundi.

Mynd 7. Fiðrildagildra nr. 2 í Einarslundi

Mynd 7. Fiðrildagildra nr. 2 í Einarslundi

Mynd 8. Fiðrildagildra í Mörtungu.

Mynd 8. Fiðrildagildra í Mörtungu.

Mynd 9. Gammaygla – algengasta flækingsfiðrildið á Íslandi.

Mynd 9. Gammaygla – algengasta flækingsfiðrildið á Íslandi.

Mynd 10. Björn Gísli Arnarson og Erling Ólafsson flokka og greina fiðrildi sem komu í gildrur á Suðausturlandi sumarið 2015.

Mynd 10. Björn Gísli Arnarson og Erling Ólafsson flokka og greina fiðrildi sem komu í gildrur á Suðausturlandi sumarið 2015.

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Skógarmítlar finnast á Höfn í Hornafirði

Nokkrir skógarmítlar hafa nú fundist á Höfn í Hornafirði. (Mynd 1 og 2). Skógarmítill er blóðsuga sem sest á ketti, hunda og menn, en talið er að þeir berist til landsins með fuglum.

Þetta er ekki fyrsta skipti sem skógarmítill finnst á Íslandi en hann er þó fágætur ennþá. Mynd 3 sýnir skógarmítil sem fannst á Ísafirði síðasta haust og mynd 5 sýnir hvar skógarmítlar hafa fundist á landinu. Mælt er með því að eigendur katta og hunda leiti á dýrum sínum eftir mítlum. Ef mítill finnst skal viðkomandi koma með hann til Náttúrustofu Suðausturlands í Nýheimum eða til Björns Gísla Arnarsonar (sími 8467111). Ef mítill hefur sogið sig fastan er rétt að fara að öllu með gát þegar hann er fjarlægður. Það er best gert með því að klemma pinsettuodda um munnhluta mítilsins og lyfta honum beint upp frá húðinni (mynd 4). Forðast skal að snúa honum í sárinu.

Skógarmítill heldur sig í gróðri, einkum á skógarbotni en dýrin í skóginum, spendýr og fuglar sjá mítlinum fyrir blóði. Þegar hann vantar blóð krækir hann sig á fórnarlambið sem á leið um skóginn. Á vef heilbrigðisráðuneytisins segir að þar sem skógarmítill er landlægur er fólk vant því að leita að honum á líkama sínum eftir dvöl í skógi eða graslendi. Ef hann er tekinn af húðinni innan við sólarhring eftir að hann nær að festa sig er hann talinn hættulaus þar sem bakterían sem veldur Lyme-sjúkdómi í mönnum kemst ekki í blóðrás hýsilsins nema mítillinn sjúgi blóð mjög lengi.

Skógarmítill hefur borist til Íslands með farfuglum en einnig eru dæmi um að hann hafi borist með fólki frá útlöndum og jafnvel hundum ef eftirlit hefur ekki verið nægjanlegt. Á Íslandi hefur hann einkum fundist á mönnum og hundum, t.d. eftir útivist í skógum en einnig fuglum, sauðfé og hreindýrum.
Ungviðið sem er um 1 mm á lengd heldur sig í gróðri, en þegar það vantar blóð krækir sig við blóðgjafa á leið um. Lífshættir skógarmítils á Íslandi eru að mestu ókannaðir. Skógarmítill er varasamur því hann getur borið alvarlega sýkla í fórnarlömb sín, t.d. bakteríuna Borrelia burgdorferi, sem getur valdið alvarlegum skaða á taugakerfi.

Upplýsingarnar eru fengnar af heimasíðu Náttúrufræðistofnunar Íslands. http://www.ni.is/animalia/arthropoda/chelicherata/arachnida/acari/ixodida/ixodidae/ixodes/ixodes_ricinus og af heimasíðu landlæknis http://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/smitsjukdomar/sjukdomur/item12471/Skogarmitill-(Borreliosa—Lyme-sjukdomur).

 

Skógarmítill neðan við auga á þúfutittlingi í Einarslundi. Ljósmynd Björn Gísli Arnarson.

Mynd 1.  Skógarmítill neðan við auga á þúfutittlingi í Einarslundi 8. maí 2016. Ljósmynd Björn Gísli Arnarson.

Skógarmítill við munnvikið á skógarþresti í Einarslundi. Ljósmynd Björn Gísli Arnarson.

Mynd 2. Skógarmítill við munnvikið á skógarþresti í Einarslundi 8. maí 2016. Ljósmynd Björn Gísli Arnarson.

 

Skógarmítill-Ísafirði-2015

Mynd 3. Skógarmítill sem fannst á Ísafirði haustið 2015, um 6 mm langur.

Skógarmítill-tekinn-af

Mynd 4. Leiðbeiningarmynd sem sýnir hvernig taka á skógarmítil af húð með pinsettu.

 

Kort-af-skógarmítlum-2016

Mynd 5. Fundarstaðir skógarmítils. Kort tekið af vef Náttúrufræðistofnunar Íslands 2016.

 

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Grunnrannsóknir lífríkis við Míganda í Skarðsfirði

Út er komin skýrsla á vegum Náttúrustofu Suðausturlands um grunnrannsóknir lífríkis við Míganda í Skarðsfirði sumarið 2015. Verkefnið var styrkt af Atvinnu- og rannsóknarsjóði Sveitarfélagsins Hornafjarðar en samstarfsaðilar voru Fuglaathugunarstöð Suðausturlands, Jón S. Ólafsson á Veiðimálasofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Framhaldsskólinn í Austur- Skaftafellssýslu og Náttúrufræðistofunun Kópavogs.

Mígandi er dragá sem rennur í Skarðsfjörð. Fyrir um 40 árum var farvegi árinnar beint í Bergá vegna flóða yfir vatnsból Hornfirðinga. Vatnsbólið var fært norðar um 10 árum síðar, en vatni Míganda var aldrei beint aftur sinn gamla farveg. Nú eru uppi hugmyndir að endurheimta ána.

Sumarið 2015 voru gerðar grunnrannsóknir á lífríki Míganda með áherslur á vatnalífið í ánni, gróðurþekju við farveginn, ífánu leirunnar sem áin rennur í, grunnmælingar í vatninu, svo sem sýrustig, leiðni og seltu, ásamt fuglatalningum í Skarðsfirði.

Helstu niðurstöður sýna að botndýralíf einkenndist á rykmýi og tegundum sem flestar eru aðlagaðar lygnum búsvæðum. Blaðgræna botnþörunga var lítil. Gróðurþekja var metin og tegundafjölbreytileiki plantna skráður. Ífánan í árósnum var einsleit eins og við mátti búast vegna erfiðra ísalta aðstæðna. Leiðni í ánni var í hærra lagi miðað við dragár. Fuglalífið er gífurlega mikið og fjölbreytt og dreifðist misjafnlega um fjörðinn.

Skýrsluna í heild sinni má sjá á vef Náttúrustofu Suðausturlands nattsa.is undir útgefið efni eða hér.

IMG_2373

Mígandi – nærri Sauðanesi

 

Sérfræðingur óskast á Náttúrustofu Suðausturlands

Sérfræðingur óskast til starfa á Náttúrustofu Suðausturlands, Kirkjubæjarklaustri.

Starfið er laust frá 1. ágúst 2016 eða eftir nánara samkomulagi. Skilyrði fyrir ráðningu er búseta á Kirkjubæjarklaustri eða í Skaftárhreppi.

Helstu verkefni

Þátttaka við gerð hættumats vegna jökulhlaupa á Skaftársvæði, í samstarfi við Veðurstofu Íslands.

Samantekt skýrslu á fyrirliggjandi gögnum um jökulvötn í Skaftárhreppi og áhrif þeirra.

Önnur sérhæfð verkefni, eftir atvikum, sem heyra undir starfsemi stofunnar.

Menntun og hæfniskröfur
  • Háskólapróf í náttúruvísindum er skilyrði.
  • Reynsla af náttúrurannsóknum.
  • Metnaður og sjálfstæði í starfi.
  • Samstarfshæfni.
  • Öguð vinnubrögð.
  • Gott vald á íslensku og a. m. k. einu öðru tungumáli.

Leitað er að náttúrufræðingi með frumkvæði, yfirsýn og skipulagsfærni ásamt faglegri framkomu.

Frekari upplýsingar um starfið

Laun samkvæmt gildandi kjarasamningi fjármálaráðherra og viðkomandi stéttarfélags.

Umsókn fylgi náms- og starfsferilskrá. Mat á hæfni umsækjenda byggist m.a. á innsendum gögnum og viðtölum.

Umsóknarfrestur er til og með 20. júní 2016.

 Nánari upplýsingar veitir

Kristín Hermannsdóttir, forstöðumaður Náttúrustofu Suðausturlands, í síma 470-8060. kristin@nattsa.is. Sótt er um starfið rafrænt á sama netfang. Öllum umsóknum verður svarað.

Náttúrustofa Suðausturlands er rannsóknarstofnun á sviði náttúrufræða sem staðsett er á Hornafirði, en verður með starfsstöð á Kirkjubæjarklaustri frá og með ágúst 2016.

Verkefni náttúrustofunnar eru öflun upplýsinga um náttúru Suðausturlands og gera þær aðgengilegar þeim sem á þurfa að halda. Náttúrustofa Suðausturlands tekur að sér margvísleg verkefni á þessu sviði fyrir; ríki, sveitarfélög, stofnanir eða einkaaðila.

Auglýsing um starf 2016

Ársskýrsla Náttúrustofu Suðausturlands 2015

Ársskýrsla Náttúrustofu Suðausturlands fyrir árið 2015 er komin á netið.  Hægt er að nálgast skýrsluna hér.

Sýni úr steinasafni Þorleifs Einarssonar í Nýheimum

Inni í Nýheimum hafa verið settir upp nokkrir steinar og steingervingar úr steinasafni Þorleifs Einarssonar. Hann gaf Rannsóknarsetri Háskóla Íslands á Hornafirði safnið sitt og er það nú hýst hjá Framhaldsskólanum í Austur-Skaftafellssýslu (FAS). Nú hafa verið valin nokkur eintök til sýningar í sýningarborð framan við bókasafnið í Nýheimum og einnig í glerskápum á eftir hæð Nýheima, rétt ofan við stigann. Fólk er hvatt til að koma og skoða þessa steina og steingervinga sér til fræðslu og ánægju.

Þorleifur Einarsson var íslenskur jarðfræðingur. Hann fæddist í Reykjavík 29. ágúst 1931 en lést í Bergisch Gladbach í Þýskalandi 22. mars 1999. Þorleifur stundaði margþættar rannsóknir í jarðfræði og liggur eftir hann fjöldi greina og bóka um jarðfræðileg efni og umhverfisvernd á ýmsum tungumálum auk íslensku. Síðasta bókin sem hann lauk við var Myndun og mótun lands : jarðfræði sem kom út 1991. Einnig flutti hann fjölda fyrirlestra um jarðfræðileg efni á ráðstefnum og fundum hérlendis, á alþjóðaráðstefnum og við fjölmarga háskóla erlendis.

Í skápunum á efri hæðinni er jafnframt að finna ýmsa hluti sem tengjast skólastarfi í FAS. Flestir tengjast þeir erlendu samstarfi í skólaunum en einnig eru nokkrir verðlaunagripir.

 

Hluti af steinasafni Þorleifs Einarssonar á efri hæð Nýheima

Hluti af steinasafni Þorleifs Einarssonar á efri hæð Nýheima