Hreindýr á Höfn. Horn byrjuð að vaxa eftir veturinn. Mynd; Björn Gísli Arnarson, 19. april 2018.

Hreindýrið á Höfn

Í vetur og vor hefur eitt hreindýr haldið sig á Höfn. Lengi vel var það í Óslandi, en hefur einnig flakkað um bæinn og sést á tjaldstæðinu, nærri íbúðarhúsum og víðar.

Hreindýr eru yfirleitt í hópum, en þó má búast við að sjá stök dýr, einkum síðla vetrar og stundum eru þau veikburða. Náttúrustofa Austurlands vaktar hreindýr og til þeirra ber að tilkynna um sjúk eða veikburða dýr. Ef þörf er á aðgerðum er það á ábyrgð Matvælastofnunar.

Dýrið sem hefur verið og er enn á Höfn er ungt karldýr. Hann er feitur og nærist ágætlega á grasi og öðru sem hann kroppar. Hann lítur út fyrir að vera í góðu ásigkomulagi og líklegast fer hann til fjalla þegar kemur lengra fram á sumar.

Hreindýr á tjaldstæðinu á Höfn. Mynd tekin 8. maí 2018 af Tatjönu Rössler.

Hreindýrið á skokkinu nærri Ásgarði á Höfn. Mynd; Brynjúlfur Brynjólfsson 1. apríl 2018.

Hreindýr á Höfn. Horn byrjuð að vaxa eftir veturinn. Mynd; Björn Gísli Arnarson, 19. april 2018.

Hreindýr á Höfn. Horn byrjuð að vaxa eftir veturinn. Mynd; Björn Gísli Arnarson, 19. apríl 2018.

Sama dýr. Ungt og sprækt karldýr, og hornin hafa vaxið talsvert á 3 vikum. Mynd; Björn Gísli Arnarson, 10. maí 2018.

Sama dýr. Ungt og sprækt karldýr, og hornin hafa vaxið talsvert á 3 vikum. Mynd; Björn Gísli Arnarson, 10. maí 2018.

Fiðrildagildra 2 á Höfn

Fiðrildagildrur tendraðar og yfirlit yfir fiðrildin frá 2017

Í gær, 16. apríl 2018 var kveikt á þremur fiðrildagildrum á vegum Náttúrustofu Suðausturlands, en fiðrildavöktun er í samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands. (sjá vef NÍ)

Mynd 1. Björn Gísli Arnarson að tendra aðra gildruna á Höfn, 16. apríl 2018.

Mynd 1. Björn Gísli Arnarson að tendra aðra gildruna á Höfn, 16. apríl 2018.

Árið 2017 voru gildrurnar einnig þrjár á Suðausturlandi. Tvær í Einarslundi við Hornafjörð og ein í garðinum við Mörtungu í Skaftárhreppi. Þann 17. apríl var kveikt á þeim og loguðu þær langt út í nóvember.

Fyrstu fiðrildin veiddust á Höfn í byrjun maí, en flest fiðrildi voru í þeim við vitjun seinni hluta ágúst, 329 stykki í annarri gildrunni og 455 stykki í hinni (gildru-2). Umsjón með gildrunum er í höndum Björns Gísla Arnarsonar og starfsmanna Náttúrustofu Suðausturlands.

Fyrstu fiðrildin í Mörtungu komu í gilduna í byrjun maí og flest voru fiðrildin í henni við vitjun um 20. ágúst, 813 stykki. Umsjón með gildrunni er í höndum Rannveigar Ólafsdóttur.

Mynd 2 sýnir fjölda veiddra fiðrilda í hverri viku sumarið 2017. Flest þeirra komu í gildrurnar um miðbik og síðari hluta ágúst, en mjög fá veiddust eftir lok september.

Heildarfjöldi fiðrilda sem kom í viku hverri 2017

Mynd 2. Heildarfjöldi fiðrilda sem kom í viku hverri 2017

Á mynd 3 má sjá þær tíu tegundir sem algengastar voru í gildrunum sumarið 2017 og hlutfall þeirra af heildinni á hverjum stað. Í allt komu 23-25 tegundir í gildrurnar og heildarfjöldinn sem gildrurnar fönguðu yfir sumarið var 6129 fiðrildi og komu 43% þeirra í gildruna í Mörtungu. Fjöldi veiddra fiðrilda á milli ára hélst nokkuð stöðugur.

Mynd 3. Hlutfall algengustu fiðrilda af heildinni á hverjum stað á Suðausturland sumarið 2017.

Mynd 3. Hlutfall algengustu fiðrilda af heildinni á hverjum stað á Suðausturland sumarið 2017.

Algengasta tegundin í Mörtungu er grasvefari, en tígulvefari í báðum gildrum á Höfn. Fjöldi grasvefara og jarðygla í Mörtungu sker sig úr samaborið við gildrurnar á Höfn. Einnig er áberandi mikið af tílugvefara á Höfn, samanborið við Mörtungu.

Á síðustu árum hafa allt í allt veiðst 48 tegundir fiðrilda á Höfn, en 38 tegundir í Mörtungu.

Grasvefari

Mynd 4. Grasvefari (Eana osseana) – algengast fiðrildið árið 2017 í Mörtungu

Jarðygla

Mynd 5. Jarðygla (Diarsia mendica) – . Tegund sem var mun algengarari í Mörtungu en á Höfn sumarið 2017.

Ef einstaka flækingstegundir eru skoðaðar má sjá að gammayglur komu í allar gildrurnar á SA-landi sumarið 2017, eða 13 stykki í allt (mynd 5), en það er algengasta flækingstegundin hér á landi. Eins komu 8 kálmölir í gildruna í Mörtungu, en á Höfn komu einungis einn slíkur í gildruna.

Gammaygla - flækingsfiðrildi á Íslandi

Mynd 6. Gammaygla (Autographa gamma)– algengasta flækingsfiðrildið á Íslandi.

 

Mynd 7. Kálmölur (Plutella xylostella). Flækingur sem einnig fannst á Suðausturlandi sumarið 2017.

 

 

Hörfandi jöklar. Við Skaftafellsjökul Ljósm.: Helga Árnadóttir 26.6.2017.

Hörfandi jöklar

Út er komin skýrslan; Hörfandi jöklar – Tillögur að gönguleiðum við sunnanverðan Vatnajökul. Eins og heitið bendir til eru í henni kynntar gönguleiðir, þaðan sem hægt er að fá glögga sýn á þær breytingar sem orðið á jöklum á síðustu áratugum.

Hörfandi jöklar er samvinnuverkefni umhverfis- og auðlindaráðuneytisins og Vatnajökulsþjóðgarðs. Aðrir samstarfsaðilar eru Veðurstofa Íslands, Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands, Náttúrustofa Suðausturlands, Jöklarannsóknafélagið og Durham háskóli. Markmið verkefnisins er að auka vitund fólks, raunar um allan heim, um þær loftslagsbreytingar sem nú eiga sér stað og áhrif þeirra á umhverfið. Hér á landi sjást beinar afleiðingar hlýnandi loftslags einna best á jöklunum.

Hér eru tillögur að fimm gönguleiðum innan þjóðgarðsins og tekið saman hvaða upplýsingum er hægt að koma á framfæri á hverri leið. Úttektin var gerð á þessum leiðum sumarið 2017. Starfsmenn Náttúrustofu Suðausturlands og Vatnajökulsþjóðgarðs sáu um að velja leiðirnar. Einnig fengum við góða hjálp frá Dr David Evans, frá Durham háskóla, við val á leiðunum og að lýsa jökulmenjum.

Leiðirnar sem eru tilgreindar í skýrslunni eru allar mjög aðgengilegar og tekur yfirleitt stuttan tíma að ganga. Auðvelt er að aka að þeim og í öllum tilfellum er um að ræða hringleiðir svo að sífellt ber eitthvað nýtt fyrir augu. Reynt var að velja þær með misjafnar áherslur varðandi landmótun og hop í huga.

Hægt er að nálgast skýrsluna hér eða sækja hana á útgefið efni hjá Náttúrustofu Suðausturlands.

Hörfandi jöklar. Við Skaftafellsjökul Ljósm.: Helga Árnadóttir 26.6.2017.

Hörfandi jöklar. Við Skaftafellsjökul Ljósm.: Helga Árnadóttir 26.6.2017.

Hoffellsjökull. Ljósm.: Náttúrustofa Suðausturlands/Snævar Guðmundsson, 28.6.2017.

Hoffellsjökull. Ljósm.: Náttúrustofa Suðausturlands/Snævar Guðmundsson, 28.6.2017.

Ársskýrsla Náttúrustofu Suðausturlands 2017

Ársskýrsla Náttúrustofu Suðausturlands fyrir árið 2017 er komin á netið.  Hægt er að nálgast skýrsluna hér.

Ársfundur Náttúrustofu Suðausturlands 2018

Ársfundur Náttúrustofu Suðausturlands ses. verður haldinn í Nýheimum, Hornafirði þriðjudaginn 20. mars 2017  kl. 17:15.

Á eftir venjubundnum fundarstörfum verða haldin þrjú erindi á vegum Náttúrustofu Suðausturlands.

  • Skúmey í Jökulsárlónilandmótun og lífríki: Kristín Hermannsdóttir kynnir verkefnið og frumsýnd verður kvikmynd um verkefnið.
  • Jöklamyndir fyrr og nú: Snævarr Guðmundsson.
  • Stjörnusjónauki, fornlurkar og Hoffellsjökull: Stutt kynning á þremur ólíkum verkefnum: Snævarr Guðmundsson.

Kaffi, te og léttar veitingar í hléi.

Allir velkomnir og hvattir til að mæta

Stjórnin

Stjörnuskoðun í kvöld kl. 19:30-22:00

Í kvöld lítur út fyrir ágæt skilyrði til stjörnuskoðunar frá Hornafirði. Því ætlum við að bjóða öllum áhugasömum í heimsókn að nýja stjörnuhúsinu heima hjá Snævari Guðmundssyni að Hraunhóli 5 í Nesjum.

Líklegast verður stjörnuskoðunin er í kvöld á fimmtudagskvöld 8. mars kl. 19:30-22:00.

Þeir sem eiga hand sjónauka eru hvattir til að koma með þá.

Komið vel klædd til að njóta stjarnanna og útiverunnar.

Styrkþegar verkefnastyrkja 2017

Verkefnastyrkir til Náttúrustofu Suðausturlands

Fimmtudaginn 22. febrúar voru afthentir, við hátíðlega athöfn í Nýheimum, styrkir úr atvinnu- og rannsóknarsjóði Sveitarfélagsins Hornafjarðar.

Náttúrustofa Suðausturlands hlaut styrk úr A-sjóði fyrir verkefnið „Mat á ástandi beitarlands á Kvískerjum 2018“. Markmið verkefnisins er að kortleggja gróðurfar og meta ástand beitarlands í landi Kvískerja í Öræfum. Svæðið frá Múlagljúfri og vestur að Vattárárgljúfri verður skoðað, en með sérstaka áherslu á svæðið frá þjóðvegi og upp að fjalli.

Einnig hlaut Náttúrstofa Suðausturlands styrki úr B-sjóði. Annan í verkefnið „Uppskerutap vegna gæsaágangs í ræktarlönd á Suðausturlandi vorið 2018“, en sambærilegar rannsóknir hafa verið gerðar á Suðausturlandi árið 2014-2017. Hinn með Vatnajökulsþjóðgarði í verkefnið „Varðveisla forn-trés til sýninga“. Styrkurinn verður notaður til að sækja fornt tré sem fannst við norðanvert Jökulsárlón, forverja það og gera að sýningargrip innan héraðs.

Á sama tíma voru afhennt menningarverðlaun, umhverfisverðlaun og styrkir frá bæjarráði. Sjá nánar á  http://www.hornafjordur.is/stjornsysla/sveitarfelagid/frettasafn/menningarverdlaun-umhverfisvidurkenningar-og-styrkir-afhent

Föstudaginn 23. febrúar voru afhentir styrkir frá Vinum Vatnajökuls og hlaut Náttúrustofa Suðausturlands tvo styrki. Annar styrkurinn var í verkefnið „ Fuglalíf í Skúmey á Jökulsárlóni á varptíma 2018“ og hinn í verkefnið „ Sögulegt tímayfirlit (krónólógía) af  Breiðamerkursandi/-jökli“. Tók Rögnvaldur Ólafsson formaður stjórnar Náttúrustofunnar við styrkjunum við hátíðlega athöfn á Hótel Natura í Reykjavík.

Starfsfólk Náttúrustofu Suðausturlands er að vonum mjög ánægt með þessa styrki, en þeir auðvelda vinnu við verkefni stofunnar þetta árið og þau næstu.

 

Allir sem tilnefndir voru til menningarverðlauna Sveitarfélagsins Hornafjarðar árið 2017.

Frá afhendingu styrkja frá Vinum Vatnajökuls. Rögnvaldur Ólafsson stjórnarformaður Náttúrustofu Suðausturlands tók við stykjum fyrir hönd stofunnar.

 

Umhverfisverðlaun Sveitarfélagsins Hornafjarðar

Tilnefndir og handhafar verðlauna og styrkja frá Sveitarfélaginu Hornafjarðar 2017

 

Náttúrusýn

Þann 15. febrúar var opnuð ljósmyndasýning eftir Snaevarr Gudmundsson í Svavarssafni á Höfn í Hornafirði. Á sýningunni, sem ber heitið Náttúrusýn, eru kynntar ljósmyndir af nokkrum geimþokum, ljósmynduðum frá Íslandi. Þetta er fyrsta einkasýning höfundar en Snævarr hlaut menningarstyrk úr Uppbyggingarsjóði til uppsetningar hennar. Myndatökur af daufum geimþokum, torséðum eða ósýnilegum í sjónskoðun eru með öðru sniði en í hefðbundnum ljósmyndatökum. Lýsa þarf myndirnar afar lengi og  samtímis þarf sjónaukinn að fylgja eftir göngu stjarna yfir himinninn. Í sumum myndunum á sýningunni hefur ljósi verið safnað með 30 mín tökum í 12-24 klukkustundir. Sýningin mun standa yfir til 15. apríl 2018.

Frá opnun sýningarinnar Náttúrusýn, 15. febrúar 2018. Ljósm. Kristín Hermannsdóttir.

Frá opnun sýningarinnar Náttúrusýn, 15. febrúar 2018. Ljósm. Kristín Hermannsdóttir.

Gestir við opnun sýningarinnar Náttúrusýn, 15. febrúar 2018. Ljósm. Kristín Hermannsdóttir.

Gestir við opnun sýningarinnar Náttúrusýn, 15. febrúar 2018. Ljósm. Kristín Hermannsdóttir.

Höfundur útskýrir verk sín, 15. febrúar 2018. Ljósm. Kristín Hermannsdóttir.

Höfundur útskýrir verk sín, 15. febrúar 2018. Ljósm. Kristín Hermannsdóttir.

Nokkrar myndanna á sýningunni. Ljósm. Kristín Hermannsdóttir 15. febrúar 2018.

Nokkrar myndanna á sýningunni. Ljósm. Kristín Hermannsdóttir 15. febrúar 2018.

Sýning á Háskólatorgi, í Tröðinni

Sýning á Háskólatorgi á jöklum í vísindum, listum og myndum

Síðastliðinn föstudag var opnuð sýning á Háskólatorgi, í Tröðinni sem nefnist “Jöklar í vísindum, listum og myndum“.  Sýningin mun standa yfir í fjórar vikur, þ.e. til 23. febrúar. Myndirnar á sýningunni eru eftir Snævarr Guðmundsson jöklajarðfræðing hjá Náttúrustofu Suðausturlands og Þorvarð Árnason, umhverfisfræðing og forstöðumann Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Höfn í Hornafirði. Sýningin fjallar um íslenska jökla og leggur bæði áherslu á myndræna skráningu á áhrifum hnattrænna loftslagsbreytinga á jökla og fegurð þeirra og tign.

Snævarr Guðmundsson er deildarstjóri hjá Náttúrustofu Suðausturlands með aðsetur á Höfn í Hornafirði. Hann hefur stundað rannsóknir á íslenskum jöklum og hopi þeirra um árabil. Í rannsóknum sínum hefur Snævarr m.a. skoðað möguleika þess að meta hop jökla út frá sögulegum myndheimildum, einkum ljósmyndum og kortum. Hann hefur þegar birt eina grein um slíkar rannsóknir í Jökli. Snævarr hefur um langa hríð lagt stund á ljósmyndun samhliða vísindastörfum og gefið út tvær bækur, Þar sem landið rís hæst – Öræfajökull og Öræfasveit (1999) og Íslenskur stjörnuatlas (2004), auk þess að leggja til ljósmyndir af landslagi, jöklum og stjarnfræðilegum fyrirbærum í bækur eftir aðra höfunda.

Þorvarður Árnason er forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Hornafirði. Hann hefur fengist við ljósmyndun og kvikmyndagerð í um þrjá áratugi samhliða fræðistörfum. Þorvarður hefur skrifað nokkrar fræðigreinar um ljóslistir, m.a. í Tímarit Máls og Menningar. Hann hefur einnig leitast við að þróa sjónrænar rannsóknaraðferðir, einkum fyrir rannsóknir á landslagi og upplifun þess en seinni árum einnig til að afla og miðla heimildum um áhrif hnattrænna loftslagsbreytinga á íslenska jökla. Þorvarður hefur haldið fjölda einkasýninga á ljósmyndum sínum og gefið út eina bók, Jökulsárlón – Árið um kring (2010).

Myndirnar á sýningunni voru upphaflega útbúnar vegna ráðstefnunnar „Jöklar í bókmenntum, listum og lífinu“ sem fram fór á Höfn dagana 28.-30. apríl 2017. Ráðstefnan var á vegum Rannsóknasetursins á Hornafirði í samvinnu við Náttúrustofu Suðausturlands og Menningarmiðstöð Hornafjarðar. Til ráðstefnunnar var boðið rithöfundum og fræðimönnum á sviði bókmennta, myndlistar, heimspeki og jöklafræða, auk þess sem settar voru upp sýningar í Listasafni Svavars Guðnasonar og í Nýheimum.

Dagskrá hennar má finna á vef Rannsóknasetursins. Fyrirlestrarnir voru teknir upp af Ríkisútvarpinu og eru efni þáttaraðar sem finna má á vef RÚV.

Ráðstefnan, þ.m.t. gerð þessara mynda, var styrkt af Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Vinum Vatnajökuls og rektor Háskóla Íslands.

Stjörnumælingar 2016 til 2017

Út er komin skýrsla á vegum Náttúrustofu Suðausturlands, sem greinir frá ljósmælingum á völdum myrkvatvístirnum og fjarreikistjörnum, sem flestar voru gerðar frá Hornafirði árin 2016 til 2017. Myrkvatvístirni eru tvær [sól]stjörnur bundnar sameiginlegri þungamiðju. Frá jörðu séð aðgreinast þær ekki í sjónaukum og  sést aðeins „stök” stjarna. Breytingar á birtustyrk leiða hins vegar í ljós raunverulegt eðli þeirra. Fjarreikistjörnur tilheyra fjarlægum sólkerfum. Þegar reikistjarna [þver]gengur fyrir móðurstjörnu sína hefur það áhrif á birtustyrkinn. Hægt er að nema breytinguna með nákvæmum ljósmælingum. Í skýrslunni er sagt frá hverju viðfangsefni sérstaklega. Að frátöldum athugunum 2016—2017 er tveim eldri viðfangsefnum skotið inn.

Skýrslan er önnur í röðinni yfir stjörnuathuganir sem gefin er út af Náttúrustofu Suðausturlands. Niðurstöður hafa verið sendar í alþjóðlegt gagnasafn þar sem þær, ásamt fjölda sambærilegra mæligagna frá stjörnuáhugamönnum, eru aðgengilegar stjarnvísindasamfélaginu. Hægt er að nálgast skýrsluna hér eða sækja hana og annað efni tengt stjarnmælingum inni á útgefið efni hjá Náttúrustofu Suðausturlands.

Sjöstirnið í Nautinu. Ljósmynd Snævarr Guðmundsson.